Të shërojmë sa më shpejt drejtësinë e deformuar edhe falë këtij presidenti

Nga Fatmir Xhafaj*

Si çdo vit shqetësimi kryesor edhe te ky Progres Raport fokusohet te drejtësia. Ka shumë gjetje, kritika e rekomandime në këtë dokumente udhërrëfyes. Ka kritika të ashpra dhe për më shumë, të përsëritura në vite. Çka tregon për një progres të limituar dhe në aspektin formal. Mbeten ende shqetësuese edhe për partnerët tanë ndërkombëtarë aspektet që lidhen me thelbin e sistemit, pavarësinë, eficencën dhe përgjegjshmërinë e gjyqtarëve dhe prokurorëve të sistemit të drejtësisë.

Me keqardhje e them, se besimi tek shteti është lëkundur fort nga performanca e ulet e sistemit të drejtësisë, nga korrupsioni endemik i saj, nga mungesa e vlerave morale që duhet të reflektojë, nga paaftësia e mbuluar me arrogancë dhe abuzivizëm.

Nuk mund dhe nuk na lejohet të flemë mbi thënie të tilla se sistemi është i shëndoshë, por ka aty-këtu ndonjë të korruptuar, se shumica e aktorëve të sistemit punojnë dhe rropaten për drejtësinë, por populli perceptimin e ndërton mbi raste sporadike. Për fat të keq e kundërta po kthehet në rregull. Vetëm në raste sporadike, populli po percepton se sistemi funksion, se aktorët e tij janë profesionistë të aftë, që kërkojnë e japin drejtësi, që zbatojnë ligjet e shtetit me dinjitet dhe vlera të larta morale.

Është turp kur dëgjon vlerësime të tilla që bëjnë fajtor popullin tonë që na paska perceptim të gabuar se dikush fiton e dikush humbet në gjykatat tona a thua se kjo na ndodh vetëm ne shqiptarëve se kudo jashtë të gjithë fitojnë në Gjykata! Ky është arsyetim qesharak e cinik dhe kur del nga autoritete të larta të sistemit si ish-ministrat tuaj, Presidenti si kryetar i Këshillit të Lartë të Drejtësisë dhe zëvendësi i tij kjo është vërtet shqetësuese dhe e pa tolerueshme.

Shihni te dashur kolegë sesi Shqipëria rrokulliset nga vendi i 83 në atë të 113 të Indeksit për Perceptimin e Korrupsionit të Transparency International, sesi gjyqësori perceptohet si një ndër sistemet më të korruptuar e më pak të besueshëm në vend. “Ne të gjithë e dimë që ka disa gjyqtarë të korruptuar që sinqerisht duhet të ishin në burg, tani të gjithë e dimë këtë…”.

Këtë shprehje të ambasadorit Arvizu, cituar vetëm pak javë më parë, mund t’ia vëmë si diçiturë edhe gjetjeve të fundit mediatike, ku vendimet shiten në pazarin e korrupsionit, me çmime dhe shitës që gëlojnë brenda sistemit.

E ky është një tjetër turp për politikën, për shtetin dhe për vet sistemin. Atë që nuk e bën dot shteti po e bën një emision televiziv, i famshmi “Fiks Fare” i Top Channel-it!!! Vetëm 10 veta, përfshi edhe vetë Filip Çakulin, punojnë në procesin investigativ për Fiksin dhe shihni çfarë bëjnë – një autopsi të sistemit të gangrenizuar nga korrupsioni ! Përtej çdo arsyetimi një gjë duhet pranuar me dhimbje! Kjo është sfida e një televizioni, që pavarësinë e tij e ka të shenjtë, me një ushtri shteti që paguhen për këtë punë, por që moralin e kanë të kalbur!

10 njerëz me shpirt e respekt për punën e tyre, përballë një ushtrie të shtetit me mbi 1000 prokurorë, policë gjyqësorë, inspektorë, nëpunës hipoteke, pronash, tatimesh etj, etj, që nuk kanë edhe një rast të vetëm ndëshkimi për korrupsionin e ulur këmbëkryq brenda sistemit. Sepse janë pjesë e tij ose të nënshtruar prej tij. Deri dje fajin e kishte imuniteti. Ka mbi një vit që ky tra është hequr, por trari i korrupsionit është aty, bile i trashur më tej.

Sot shprehja që e dëgjon rëndom në mjediset e sistemit të drejtësisë është: Përse të paguaj një avokat të zot kur mund të blej një gjyqtar apo prokuror!

Arsyeja është e thjeshtë. Kemi një sistem të kalbur që s’ka forcë të reagojë. Ka rënë sistemi e ai duhet ringritur për të ndëshkuar korrupsionin dhe padrejtësinë, për t’i kthyer institucioneve integritetin institucional e dinjitetin moral. Dhe këtë nuk mund ta bëjnë këta që vetëm pak muaj më parë promovuan me ngritje në detyrë një gjyqtar në Gjykatën e Apelit të Vlorës, i cili pak vite më parë ishte ndëshkuar nga KLD pasi po Fiks Fare kishte denoncuar me zë dhe me figurë një shkelje të rëndë të ligjit prej tij! Edhe atëherë kështu ndodhi. Të gjithë u skandalizuan e reaguan, por sot “harruan” dhe e promovuan!! Përse? Sepse është anëtar i celulës partiake në gjyqësor, sepse duhet celula për të mbrojtur skandalet e bëra me tokat në bregdet!!

Progres Raporti sigurisht është një material i shkruar nga ekspertë profesionistë, por i latuar me gjuhë diplomatike. Ruhet nga gjuha e ashpër, me fjalë të matura shpreh rezerva, nxit ndryshime.

Ne nuk e kemi luksin të jemi diplomatë me hallet e problemet e këtij vendi. Sistemi i drejtësisë sot për mendimin tim është në emergjencë kombëtare sepse është kthyer në një sistem klientelist. Klientelizëm interesash, klientelizëm influence, pazaresh të ulëta dhe për më keq në klientelizëm politik. Po vuajmë pasojat e politizimit të skajshëm të sistemit gjyqësor, për shkak se hallka kryesore e këtij sistemi, Presidenti i Republikës, për fatin e keq të tij, por për më shumë, për fatin e keq të shqiptarëve është një lojtar partiak e më keq akoma një ushtar i bindur që po bën mirë veç një detyrë – të krijojë e garantojë celulat militante brenda sistemit, celula që të promovuara mbi një kriter, nënshtrimin politik kontrollojnë sot sistemin, janë duke i marrë frymën pjesës së shëndoshë të gjyqtarëve e prokurorëve.

Lexojeni me kujdes Progres Raportin e KE-së dhe midis rreshtave do të gjeni çudira turpëruese për të gjithë ne. Në faqen 48 të tij theksohet shprehimisht se: “Nuk ka pasur përparim në përmirësimin e hartimit të vendimeve gjyqësore, sidomos për sa i përket arsyetimit”.

Shihni për çfarë flitet dhe për çfarë këshillohemi, për aftësinë për të shkruar e arsyetuar vendimet gjyqësore nga gjyqtarët që paguhen veç për këtë punë!! E jo pa të drejtë. Përkundrazi.

Merrni e shihni të nderuar kolegë përbërjen që kanë sot Gjykata Kushtetuese dhe Gjykata e Lartë. Në përmbledhjen e CV-ve profesionale që bëhet publike në faqet zyrtare të këtyre dy gjykatave më të larta të vendit, konstaton lehtë sesa pak prej tyre, rreth një e katërta, 6- 7 gjyqtarë, kanë jetë akademike, botojnë artikuj e libra mbi të drejtën kushtetuese e fusha të tjera të së drejtës materiale e procedurale!!

Hidhini një sy CV-ve të gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë, të cilët janë në atë funksion të lartë për të realizuar edhe doktrinën shkencore të unifikimit të praktikës gjyqësore. Do të ndiheni keq kur të shihni se në atë Gjykatë me 17 anëtarë, një shumicë jo e vogël e tyre nuk kanë jo më një botim, por as edhe një artikull të vetëm shkencor në fushën e së drejtës!! E më e keqja akoma një pjese jo të vogël të tyre vendimet ua shkruajnë e arsyetojnë këshilltarët e tyre!! Shihni CV-të e gjyqtarëve të Gjykatës së Apelit të Tiranës dhe atyre të Apelit Administrativ e do të shihni se mbi 2/3 e tyre nuk arrijnë të përshtaten as me teknikën e shkrimit dhe të arsyetimit ligjor.

Kjo ndodh sepse brenda sistemit shohim të promovuar në majat e tij, persona të cilët mjafton tu shkruash emrin në faqet e kërkimit në internet të lexosh bëmat e tyre publike dhe jo vetëm. Emrat e tyre sot janë bërë personifikim i deformimit në dhënien e drejtësisë.

Sot nënkryetari i KLD, si vlerë profesionale ka vetëm faktin se ka punuar me përkushtim të spikatur politik në krye të Agjencisë së Kthimit të Pronave, asaj agjencie që së fundmi po shohim sesi kur ka dashur tokën e ka zbritur brenda e në mes të detit. Çfarë vlerash mund të presim ne të reflektojë KLD sot tek qytetarët, tek sistemi i drejtësisë, kur KLD është kthyer në një çerdhe nepotizmi dhe klientelizmi?!

Si mundet t’u thuhet qytetarëve që e keni të gabuar perceptimin për gjyqësorin, kur në të njëjtën tavoline ku thuhen këto parulla, ulen gjyqtarë që dalin 40 herë në vit jashtë vendit, duke shkelur çdo normë, pa marrë lejen e askujt e bredhin në Evropë, në sallat ku i presin qytetarët të japin drejtësisë paraqesin raporte mjekësore false.

Një nga shqetësimet e progres raportit lidhet me faktin se “emërimet e KLD bëhen mbi baza subjektive dhe jo mbi kritere objektive”.

E dini kolegë të nderuar, që kjo KLD dhe ky President kanë lënë pa emëruar sot e kësaj dite dy breza magjistratësh? Por nuk ngurrojnë aspak të bëjnë qoka politike me lloj- lloj gjyqtarësh, të cilët nga cepat e Shqipërisë i ulin me parashutë në mes të Tiranës apo gjykatat buzë detit? Kjo KLD dhe ky President nuk vlerësojnë punën e gjyqtarëve që prej vitit 2007, shkelin ligjin ditën për diell duke mos krijuar listën e renditjes së gjyqtareve, lejojnë që gjykatat të drejtohen nga drejtues të komanduar për gati 6 vjet. Sepse pa rregulla e në shkelje të ligjit drejtohet më mirë, për interesat e partisë e të klientelizmit.

Kjo KLD dhe ky President organizuan pak kohë më parë konkursin për përzgjedhjen e gjyqtarëve të sistemit të gjykatave administrative. Ç’ndodhi? Në majë të renditjes, mbi bazën e meritës, kishte edhe gjyqtare që nuk gëzonin besimin politik. Kjo KLD dhe ky President kapen prej veshi nga vendet e poshtme të renditjes dhe promovuan ata që betoheshin për besnikëri.

U emëruan anëtarë e kryetarë gjykatash administrative, edhe pse drejtësinë, si edhe Presidenti, e kishin studiuar me korrespondencë. Brenda sistemit ka një amulli të plotë përsa i takon numrit të gjyqtarëve në gjykatat e shkallës së parë dhe apelit. Kjo ndodh se numri i tyre u rishpërnda duke pasur përpara listën e besnikëve që duheshin sjellë në Tiranë dhe jo statistikat e ngarkesës së këtyre gjykatave.

Pak muaj më parë kjo sallë e nderuar miratoi ndryshimet në ligjin funksional të Gjykatës së Lartë. Numri i anëtarëve të Gjykatës së Larte u shtua me 2 anëtarë. Vetë ligji që ne kemi miratuar ka parashikuar shprehimisht se kjo shtesë u krye në funksion të krijimit të Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë. Çfarë ndodhi me Presidentin e Republikës? Me vullnet e këmbëngulje po përpiqet ta provokojë këtë maxhorancë, kur bëri qokën e radhës presidenciale me një proces konsultimi fiktiv, kur ndryshoi kriteret përzgjedhëse në mes të procesit dhe propozoi për këto dy vende, jo dy juriste/gjyqtarë me karrierë të spikatur në fushën e të drejtës administrative. Ndërkohë që ligji për Gjykatën e Lartë hyri në fuqi në datë 1 Tetor 2013, Presidenti i Republikës 10 ditë më vonë, me datën 10 Tetor shpall fillimin e procedurave për plotësimin e dy vendeve vakante në Gjykatën e Lartë.

Me 4 nëntor filloi funksionimi i sistemit të gjykatave administrative në Gjykatën e Lartë dhe dy gjyqtarët e rinj nuk ishin emëruar ende nga Presidenti i Republikës. Këtë proces ai e përfundoi me nxjerrjen e dy dekreteve pas një muaji e gjysmë, me 22 nëntor. Jo rastësisht, por qëllimisht dhe në shkelje të rëndë të ligjit.

Si gjithmonë ishte paramenduar arnimi. Kolegji Administrativ i Gjykatës së Lartë krijohet brenda natës, duke i ndryshuar vetëm emërtesën njërit prej Kolegjeve Civile, në përbërje të të cilit pakkush ka background-in e nevojshëm profesional për të qenë në krye të një zhvillimi të rëndësishëm, siç është funksionimi i sistemit të gjykatave administrative.

Në Progres Raportin e BE, kritika i adresohen dhe Prokurorisë së Përgjithshme, mungesës së llogaridhënies së saj, kontrollit inekzistent në promovimin e prokurorëve brenda sistemit, në mungesën e kritereve për të ecur në karrierë. Siç duket, të njëjtat simptoma shfaqjen në çdo gjymtyrë. Kemi ende një sistem hetimi që i ngjan lojës e ka kush e ka. Hetime të mangëta që prodhojnë fashikuj procedimesh edhe më të mangëta, gjykime që përfundojnë me pafajësi të turpshme.

Edhe një strukturë të këtij sistemi, që ushqente me prurje dhe me shpresë të ardhmen e drejtësisë, Shkollën e Magjistraturës, që në vijimësi shikohej dhe nga partnerët si një arritje suksesi, sot e gjejmë në duart e njerëzve politikë, e për më keq akoma, i papërshtatshëm për formimin e tij akademik për të qenë drejtues i kësaj shkolle. Mos harroni të nderuar kolegë se me çfarë vullneti të frikshëm politik u ndryshua rrufeshëm bordi i Shkollës së Magjistraturës. U shkarkua menjëherë nga KLD një gjyqtar karriere, që s’pranoi diktatin, dhe u zëvendësua me të besuarin e politikës së mbrapshtë, derisa u arrit që me duart ngritur përpjetë u bënë votat, që në krye të Shkollës së Magjistraturës në vend të profesoreshës universitare, të emërohej avokati i ish- kryeministrit Berisha, një ish- prokuror e avokat pa asnjë titull akademik!! Përse? E thjeshtë fare. Që në burim do të duhet të kontrollohen prurjet e të ardhmes në sistem. Të kontrollohen politikisht. Dhe gjithçka me nxitjen e mbështetjen e atij që ne e kemi President të Republikës e njëherësh kryetar të Këshillit të Lartë të Drejtësisë.

Këto anomali që po përmend sot në këtë sallë të nderuar, nuk janë shfaqur e zhvilluar brenda një dite. Sigurisht kanë evoluar pak e nga pak, çdo ditë e më shumë, për t’u bërë sistematike gjatë tetë viteve të kaluara dhe veçanërisht kur opozita e sotme e përjetoi bashkëkzistencën e pushtetit gjyqësor me dy pushtetet e tjera, si një rivalitet që duhej të përfundonte me doemos me çdo çmim në nënshtrim.

Unë besoj se sesioni i ardhshëm parlamentar, në frymën e këtij Progres Raporti, por edhe të kësaj rezolute konsensuale që po duam të miratojmë, mund të shënojë një pikë kthese në këtë drejtim.

Te nderuar kolegë,

le të marrim mbi vete përgjegjësinë para kësaj Republike, përpara popullit, përpara familjeve dhe fëmijëve tanë. Të ulemi e të nënshkruajmë një marrëveshje të gjerë politike ku të angazhohemi për ndryshime kushtetuese dhe ligjore, thelbësore për legjislacionin për drejtësinë, që të bëjnë të mundur pavarësinë e pushtetit gjyqësor, rritjen e integritetit dhe profesionalizmit të tij. T’u përcjellim besim partnerëve tanë ndërkombëtarë se dimë të marrim përsipër dhe t’ia dalim sfidave të së ardhmes së këtij vendi.

Pavarësisht se numrat në këtë sallë mund të bëhen për të kaluar edhe ndryshime kushtetuese, unë kam bindjen se proceseve të tilla transformuese të shoqërisë nuk mund dhe nuk duhet t’u bishtnojë as opozita. Po aq sa ne, dhe ajo duhet të kuptojeëse populli ka nevojë për të marrë sinjale të qarta nga Kuvendi i Shqipërisë për ta shëruar e për ta shpëtuar sistemin e drejtësisë!

Është koha për një reformë thelbësore në sistemin e drejtësisë, në organizmin e tij institucional, në sistemin e karrierës e të vlerësimit, të ndëshkimit e vlerësimit përmes ndryshimeve të menjëhershme në ligjin për organizimin gjyqësor, të KLD-së, të prokurorisë e të shkollës së magjistraturës, gjykatës së lartë dhe asaj kushtetuese.

Kjo duhet bërë sot sa më shpejt të jetë e mundur. Nesër do te jetë shumë vonë. Ne duhet të ndryshojmë rrënjësisht funksionimin e sistemit të drejtësisë, që ti japim vet sistemit të drejtësisë, drejtësinë e munguar brenda tij, për të bërë të mundur që vet sistemi ti garantojë qytetarëve drejtësinë e mohuar.

Nuk ka e nuk mund të ketë demokraci funksionale dhe shtet të së drejtës, drejtësi shoqërore e zhvillimi ekonomik pa një sistem drejtësie realisht të pavarur, eficent dhe të përgjegjshëm.

*Fjalimi i deputetit të PS në Kuvend

Sa shumë rrimë ulur

19:36 Blog

Çdo nëpunës do të jetë aty për t’i shërbyer qytetarëve

17:57 Blog

Pse humbi PD më 23 qershor

21:43 Blog

Olldashi dhe paragjykimet konfirmuese

23:12 Blog

Mos heshtni para dhunës në familje

18:55 Blog

Mbi 19 Nëntorin, ditën e propozuar si Ditë e Nevojtoreve!

21:20 Blog

Çrregullimi i madh

21:16 Blog

Lider nuk emërohesh, bëhesh!

16:55 Blog

Naim Tërnava, më i vonuar se SHIK-u

11:50 Blog

Kosova PRO helmit

11:58 Blog