Te fundit
FOTOT/ “Broduej”, historia e rrugës më të famshme në Tiranë
28 Tetor 2015, 10:52Dossier
TEMA
Nga Uvil Zajmi*
Ajo nuk kishte ndonjë gjë të ngjashme me rrugën që mbante këtë emër në Nju Jork, por për disa të rinj, që ëndërronin Perëndimin dhe ndiqnin fshehtazi modën, ishte “qendra e botës”. Sot është e vështirë ta kuptosh se si mund të bëhet aq e rëndësishme një rrugë. Se pse u quajt “Broduej” (Broadway) askush nuk e di me saktësi, por ruan kujtimet më të bukura prej kohës kur ishte rruga më e preferuar e të rinjve të Tiranës. “Brodueji” i Tiranës u kthye në një segment të preferuar, në të cilën jeta me zhurmë, shkëlqimi i dritave, vitrinat e dyqaneve i jepnin gjallëri rrugës më kryesore të kryeqytetit.
Me shprehjen “Sonte në Broduej”, me dëshirën për t’i dhënë një frymë të re moderne Tiranës, lëvizja, qëndrimi në atë rrugë, u kthye në një nga argëtimet më të preferuara për shumë të rinj djem e vajza. Cila është historia, si lindi emri dhe pasioni për rrugën dhe si e rikthen atë kohë, Beb Daliu, një ndër “playboy”-t e “Broduejit”? Nga Xhon Rid, vrasja e Kenedit, Luis Armstrong, ardhja e Best, Apollo 11, Niksoni në Kinë, Foreman Klej, Alen Delon, te moda dhe fëmijët e Byrosë, frekuentues të rregullt të tij. Nga Festivali i 11-të, Kapexhiu, Kadare, Ngjela, Shehi e Bamir Topi te dashuritë e bujshme të kohës. Pse dhe si u godit “Brodueji”, çfarë i ka mbetur sot asaj zone mondane, argëtuese e romantike të rinisë së viteve ‘70?
Rruga, që Zogu i dha emrin e të atit
Një foto e kohës na sjell si ka qenë ajo rrugë në vitet ‘30-të: Me drejtim lindje-perëndim që lidhte qendrën e Tiranës me Malin e Dajtit, për të vijuar më tej, së cilës Mbreti Zog I dha emrin e të atit, Xhemal Pashë Zogolli. Ka qenë një rrugë e ngushtë, e paasfaltuar, një kishë ortodokse pranë saj dhe një polic rrugor, një kënd me reklama kinemaje, një pajton, dy automjete dhe pak kalimtarë. Pas lufte, ajo do të ndryshonte në emër, duke u njohur Rruga “Bajram Curri”, por duke ruajtur strukturën e një rruge të ngushtë me dy kalime, dy trotuare, dyqane, por pa policin e trafikut, i cili do të zhvendosej te kryqëzimi i saj me Rrugën e Barrikadave, aty ku ishin edhe “Pajtonat taksi”. Për tiranasit, një shëtitje “magelançe” quhej lëvizja nga reklamat pranë Bashkisë, rruga “Bajram Curri”, ajo e Barrikadave, kthimi nga Libri Sovjetik dhe sërish te reklamat. Rruga e Dibrës thirrej në gjuhën popullore dhe në kryqëzim me atë të Barrikadave, përbënin aksin kryesor të strukturës urbanistike të qytetit. Ndryshimet do të vinin pas viteve ‘60-të me ndërtimin e Pallatit të Kulturës, 15- katëshit dhe Pallatit “Velo”, që do ta transformonin rrugën që vetëm pas viteve ‘90-të do të njihej zyrtarisht Rruga e Dibrës.
Pse u quajt “Broduej”
Rruga e Dibrës, gjatë viteve të frekuentimit më të madh të saj, kur thirrej me emrin “Broduej” (Djathtas) Rruga e Dibrës sot Pas lufte rruga u quajt “Bajram Curri”, por në popull është njohur gjithmonë Rruga e Dibrës. Në fillim të viteve ‘60-të, emrin “Broduej” dhe nga viti 1965 deri 1975 pati kulmin e saj. Ndonëse nuk kishte asnjë ngjashmëri me të famshmen rrugë njujorkeze, u njoh kështu në mënyrë spontane, pa pasur një autor apo një episod të veçantë. Sipas gazetarit Bedri Alimemeti, emri “Broduej” mund të jetë ideuar nga gjimnazistët e “Sami Frashërit” në fillim të viteve ‘60, nisur nga një libër me letërsi amerikane, botim i Shtëpisë Botuese “Naim Frashëri”, përkthyer nga Vedat Kokona, në vitin 1958, ku në kopertinën e tij është vendosur “Një natë në Broduej”, që është edhe një ndër tregimet e shkrimtarit Xhon Rid.
Bëhet fjalë për historinë e një gazetashitësi në vitet 1914-15, që bridhte rrugëve të “Broduejt” duke ftuar qytetarët të martohen. Ndërsa Avokat Ngjela, në versionin e tij, tregon se emrin mund ta kenë sjellë ata që erdhën nga shkollat lindore, sidomos përfaqësuesit e arsimimit në Pragë. Ndërkohë, “Broduej” është rrugë kalimi më e vjetër dhe e njohur në shtetin amerikan të Nju Jorkut, që shkon përmes Manhatanit me gjatësi 21km. Fillimisht segmentet e para të rrugës janë ndërtuar kur NY quhej ende Nju Amsterdam, si pjesë e kolonisë holandeze. Emri “Broduej” është përkthimi në anglisht i emrit holandez “Breede Weg” (Rrugë e gjerë). “Broduej” është i njohur në mbarë botën si zemra e industrisë e teatrit amerikan.
*Marrë nga Panorama
27 komente në “FOTOT/ “Broduej”, historia e rrugës më të famshme në Tiranë”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Edhe……
aty ishte vendi ku kalonin pidhnat me t bukra te tirones,gjymnazi sami frasheri partizani polikum
binte era pidh ajo rrug,tamom si neper rruget e klubeve t nates ne los anxheles.
edhe…..erdhen partizanet dhe si cdo gje tjeter u dhje me modelet ruso lindore!me e bukur dhe e paster duket tirana e viteve 30
faktikisht “e bukur” duket tyirana ’30.
dhe ne e imituam ate ne vitet ’90 ne breg te lanes dhe ne parkun rinija,ku shurra muti dhe kurverija bente hatane.
sa bukur u bo parku me kjoska si te viteve ’30!
futja pordhes,ishte nje segment rruge qe kishte dyqane rresht dhe drita asgje me teper, ku perballe tyre parkoheshin te rinj qe studionin femrat dhe merreshin me thashetheme ,nderkohe aty qarkullonin familjaret ne xhiron e vogel qe behej rreth pallatit te kultures dhe rruges se barrikadave asgje me teper,
aty rrinin te rinjt e moderuar dhe te kohes.binte er qytetnim.
se kishte edhe te rinj te rrethinave te tjera te tirones,si alidemsa,qe ishin si bicim cecenesh sot,ose vorrabomsa binjak te alidemsave,apo kombinatsa,nji versjon i dy te mesiperpermendurve.
ishin ata te 21 dhjetorit,me te perparu se grupimet e mesiperme por nji hap mbrapa se broduejsat
kishte emer zogu i zi,treni,kinosudjo,shkolla bashkume.
kurse bythpamuket ishin ne tiron te re.
kurrizo,
Ne te gjithe Tironen kishte njerez te mire, puntore, dembela apo çeçena si thu ti. Ne sistemin kounist paara 1990 tes me teper se treçereku vazhdonin shkollen e mesme, gjimnzet, shkollat profesionale e keshtu me radhe. Shkollat ishin ne te kater anet e Tirones keshtu qe pas moshes 14 vjeç thuajse e gjithe rinia kalonte kohen me te madhe neper shkolla se sa neper lagje. Eshte e vertete qe ne qender te Tirones jetonte nje pjese e parise, ashtu sikurse ne Tironen e re, po jetonin dhe autoktonet e pashkolle neper shtepia me qerbiç, me pemen e caracit e me banjo te baçja. Te Vorri bomit qe thu ti, kishe pallatet me tulla silikate ku pjesa me e madhe erdhen nga rrethet ne vitet 1975, po ishin ne pjesen me tee madhe te shkollurit e asaj kohe.
po i boke qefin vetes ose po e mban veten me gajret mirte e bo ,edhe aty ku mungon historia duhet saju patjeter
////
Ulvi Zajmi me ngrite neravt me kete pacavure per Broduejin. Shkrimi nuk ka lidhje aspak me ate monument rinor te asaj kohe, ate cop rruge,Dyqanin e Luleve, Kishen, trotuarin, cigaret etj. Duket se Ulviu e ka mare frymezimin shterpe nga Bamiri dhe Dashi, e te tjere Udheheqesa te demokracise shqiptare. Ato emera ne vitet e Broduejit ishin femeije me breke ne kembe. Per te mos thene, se ishin cunat e vijes se pare te frontit te pergojimit te Broduej. Sepse ata nuk kishin bythe per ti rezistuar presionit qe krijonte ne publikun e gjere, shkolle, familje – Brodueji. Broduejs = status vetiak. Keshtu qe ato emra nuk perbenin ze te vecante ne vorbullen e magjishme te rinise tiranase, e cila i kishte gjetur te gjitha vrimat, kanalet, kontaktet, mesazhet me Perendimin, po ama: pa hedhur menjane aspak dashurine, respektin, vetmohimin, krenarine, ndjeshmerine humane per njeriu, Atdheun, punen, sportin,dashurine, familjen, shoket, miqte dhe mikeshat; vajzat e mrekullueshme, lozonjare, lekurarta, seksi, te zgjuara, miqesore me kufi, dhe dashnore pakufi. E c’te shkruash me pare… . Jo se rinia jone ishte dhe eshte me e bukura ne dynja, po ama ishte tona, dinjiteti tone; dhe ai qe nuk respekton veten nuk ka si te respektoje mikun, te shkuaren, te tashmen, te ardhmen e te tjereve. Mbetet kaqol.
Ulviu e ka ulur shume, ne shesh, pjacen e Broduejit, sepse meret me politike banale, lustrim kepucesh, dhe me emra rrugesh, duke lene menjane, braktisur, lene fare menjane shpirterat, trupat, mendjet rinore, puntore,luftarake, sportive, krijuese, enderrimtare, gallataxhie, edhe me batuta, hile, dredhira te moshes, pa harruan filmat, kenget, bastet, bicikletat qe rinin para Operas, apo qe e gedhinin te lidhura te shtyllat e neonit, etj., etj., qe as Kadareja nuk i’a ka dale ti pershkruaje saktesisht me gjuhen e tij te larte, shume te larte letrare.
E dhive muhabetin me kete “shkrim”, Ulvijo.
Nuk ka gje me te veshtire, te shkruash per te rinjte e te rejat e atyre viteve. Dhe ajo Gjeja eshte e veshtire sepse ne … duam te behemi Broduejsa me zorr, edhe sot. Po nuk e pate ne thua ate te shkreten fisnikeri, me mire shuaj se del me i nderuar. Perndryshe mbetesh, tere jeten, “nje rrote mbrapa”.
Mor i uruar, me solle mallin e atyre momenteve plot endra te mrekullueshme qe kemi kaluar aty. Poetizmi yt me beri per nje moment qe ti perjetoj perseri ato sensacione. Sot Kadareja e Agolli ta ruajne me brisk, ndersa ky gazetaruci as nuk llogaritet fare. Komplimente!
I ke thone te gjitha!!! Mos shto mo se e prish!
Per Capi Dhia
Edhe mua nuk me pelqeu pershkrimi, sepse kam qene fare i vogel ate kohe por e mbaj mend mire Broduejin, dhe xhiron qe rrotullohej ne rrugen e barrikadave, deri ne 77-79 mos gaboj?? Pastaj filloj prishja dhe ngeli edhe per ca kohe Mapo e Madhe.
Por nuk ke te drejte te revoltohesh.
Ulviu mori guximin dhe e shkruajti para teje. Por edhe ti ke te drejten te dalesh dhe ta shkruash ashtu is edhe e pershkruan me me ndjenje.
nuk e di por me duket si nje tullumbac I fryer fort ky artikull
eshte njelloj si te vrasesh mendjen pse ne elbasan p.sh ka nje shesh me emrin Gensher etj..
nqs ka patur dicka madheshtore Tirana kane qene xhirot ne bulevardin kryesor
kurse keto krahesime me Broadway jane te gabuara ne kohe dhe hapsire
thjesht aty kane qene ca gjahtare qe rrinin per ndonje femer sidomos ato qe zbrisnin nga qyteti studentit
nuk shoh asnje gje as per mburrej as per nostalgji.
Tirana ne 1944 ishte nje fshati piste 99 % kurse pas 1992 u kthye ne nje qytet monster
lu lutem ms shisni mend me koqet e te tjereve
Sapo mu kujtua se: ne Bukuresht kishte nje cop rruge,e ngushte, ndofta, ne qender te Bukureshtit, kur shkon per te Continentali, merr djathtas, te cilen studentet shqiptare qe studionin ne Rumani, ne vitet 1965-…, e theshin mes tyre: takohemi te “Brodueji”. Nostalgjia per Broduej, Tirane. Keshtu me thane edhe mua Luan Hajdaraga dhe Xhil Nano, qe studionin ne Kostance, “takohemi te Brodueji, ne oren 17.oo!? Pastaj u takuam te Hoteli, pasi une nuk kisha si ta dija “Broduejin e Tiranes” te transplantuar ne Bukuresht te Rumanise, nga studentet shqiptare atje.
Per Turpin.
Turpi duhet te kete Turp, per Turpet qe shkruan paTurp per Tiranen dhe koqet e Tij.
fermeri pse e nencmon aq shim origijnen e botes,ti nga ke lind
I Nderur komentuesi capi & dhia
Me nga dale bre burre mos u bo garip interneti.
Them turp sepse kur arkitekti italian beri bulevardin kryesor ne vitet 30′ tha nje shprehje te madhe:
qytete me bulevarde kam pare..por ketu ne shqiperi ka bulevard por nuk ka qytet..
pra tja dini per nder kohes fashizmit (qe e kishin pushtuar de fakto ate vend te pakten qe nga 1932).
tja dini per nder peridhes 1944-1990 qe ju dizinfektoi ju cjeperve dhe dhive qe i vinte era qytet Tiranes.
Pas 1992 Tiranes i duhet nderruar emri ne Tropoiana se ju tironsit keni ngelur minoritet qe po ju keq trajtojne tropojanet dhe skraparllite..etj.
Pash zotin si e ke ate tironsin gojeshtremet turkoshakun Dash Shehlerin
Pash zotin si e ke ate tironsin Bamir Topen presidentin qe e beri kaken ne koke salimacoku
Pash zotin si e ke ate tironsin Edi Ramen qe ka filluar sali maloku te fshije bythen me te.
boll me keto peralla se po na i nevertni…
me mire do ishte te benit nje nekrollogji per tiranen ..na ishte nje here cjapi dhe dhia ne Tirane
boll me masturbime per broduej leshi
Broduej do te thote “djathtas”?! Ndoshta ne dukagjinsce se ne anglisht do te thote “rruge e gjere”. Shkruhet Broadway, se ashtu si e shkruani ju nje anglez do ta pronunconte brodjuzh. Excuse me, where is brodjuzh street?
@argita_b
Meqe po flet per ato komunistet dhe provincialet qe erdhen ne tirane ne vitet 75′, na thuj pak nga erdhen dhe ku jetonin me pare keta besnike dhe sherbetore te regjimit komunist? Po te kujtoj dhe nje shprehje qe eshte mire ta dish: o fshatar surrat parrur, qytetar nuk bohesh kurre edhe po ndrrove 7 lekure.
Me pak fjale Tiranes sot I ka humb identiteti.
Turpit.
O turpo, dic zot, ka je zotnia jote? Apo ke turp me e thone?
Nuk jom tirons
Po jom shqiptar
Nuk masturboj
Nuk ofendoj
Po kom qejf
Rinine ta kujtoj
Ashtu sic ishte
Pa rena, pa bishte.
komenti fundit drejtuar komentuesit capi & dhia.
kerkoj falje nqs je I ofenduar dhe vlersoj shume ndjenjen tuaj kombetare.
nuk e kam me ty personalisht por eshte turp ne rradhe te pare per mua ,per ty,mediat,shoqerine civile,intelektualet e pas 1991 qe e lame jo vetem Tiranen por krejt shqiperine ta djegin dhe ta perdhosin ato qe dihet..
ne kete aspect jane dhe komentet e mia si nje fare revolte per faktin se kush na shkaterroi…pse u treguam kaq miope dhe merremi akoma me barcaleta broadway (broduej)..megjithate ju uroj qe te dalim sa me shpejt nga kjo epidemi kombetare vetasgjesuese.
ke ajo rruga rrinin pordhacet.
dhe pordhnonin
Te ajo rruge provincialet nuk kalonin kurre, se dalloheshin menjehere nga veshja dhe ecja se nga kishin ardhur. Por ne ato 500 metra rruge, se aq ishte Brodueji i asaj kohe flitej per Celentanon, Uren e Psheretimave, “Lelio Lutacin e emisionit te famshem te rinise se viteve ’70 Hit pareid (parade) etj etj. Atje kalonte kohen pjesa me e ngritur dhe snobe e rinise tiranase te asaj kohe. Pantallonat kauboj dhe kemishat me jaka te larta shfaqeshin per here te pare aty, pare se te beheshin “mode”. MaPo, pallati i Kadarese, dyqani i luleve ishin te gjitha te ajo zone. Se bashku me nje dyqan veglash muzikore qe gjendej te Rruga e Barrikadave perballe ish Muzeut te Luftes Nacional-çlirimtare. Dikur aty ka qene edhe nje Bodec, (prane reklamave te kinemase) keshtu i thoshim ne ate kohe, ku dilnin emrat dhe fotot e hajduteve te asaj kohe. Nostalgji, nostalgji per ditet dhe rinine qe iku e nuk vjen me.
Pasi lexova kete shkrim m’u ngacmuan shume kujtime.”Broadway”i Tiranes pervec te tjerave eshte nje simbol i disidences te heshtur te rinise tiranase,te viteve 60-75.
z.Zajmi ka bere nje shkrim qe per shume arsye ka vlera,ashtu sic i komeentojne shume veta.Qindra e mijera te rinj e te reja te ketij harku kohor kane kujtimet dhe bemat e veta.Mire eshte qe secili te jete i pergjegjshem per ato qe thote a shkruan.T’i ndricoje vertetesisht (aq sa i lejon kujtesa),sepse nuk ka qene ivetem per kohen qe ai permend.Une kam bere vitin e trete dhe maturen ne shkollen emesme “Sami Frasheri”Prej 1963 deri me 1970 kam qene pothuajse i pernatshem ne “Broadway”.Nuk jam ne gjendje te them a te percaktoj,autorin e a.saj fjale te atehershme,magjike BROADWAY.
E pergezoj z.Zajmi per shkrimin dhe do te deshiroja qe ne intervista te mos merren vetem Alene e Delone,qe 50 vjet me pare ne kulmin e moshes per nje memorje te shendoshe nuk kishin memorje per te mesuar permendsh tabelen e shumezimit e jo me sot pas 50 vjetesh te mendosh se mund te ju jete mprehur kujtesa!?….
ja edhe nji fletrrufe e asaj kohe!
“hani pula hani
pini pula pini
se edhe puplat
jua merr selim trimi”!
kto ishin vargjet e nji fletrrufeje te shkrujt me dor dhe me lapsat kinez kuq e blu ishte bo nji skic e nji kaubojsi me cigare ne dor.
tip “gagarel” sic quheshin ateher ata qe ndiqnin moden,
dhe me nje profil si te kerrusur duke ecur vjedhurazi,ky selimi shkonte naten me vjedh pulat.
dhe rinija revolucjonare e kritikonte publikisht se kishte vjedh pula!!!
..
e hatashme e??
sikur te kesh ate cop leter fletrrufeje tash ,e shet patjeter 1000 euro ne ankand.
esht histori…
Qe te gjithe kur plaken thone svjen me ajo kohe kur ishin neve….une skam uje ne pallat ne mes te tiranes JU beni muhabete muzeumesh,c fare pret bashkia per ate ligjin per administrimin e pallateve ??.