Te fundit
Bernd Fischer: Vizita ime e parë në Shqipëri në 1989, ndryshimet e pabesueshme dhe pse duhet studiuar Enver Hoxha
29 Shkurt 2024, 19:39Sociale
TEMA
Historian dhe autor i disa botimeve për Shqipërinë, Bernd Fischer vjen në një intervistë për “Neës 24” mbi librin “Një histori e përmbledhur e Shqipërisë”.
Ai ndalet në vijim në disa tema, dekomunstizimi, shkrimi dhe rishkrimi i historisë për vitet e komunizmit, lufta civile gjatë Luftës së Dytë botërore, zhvillimet në Akademinë e Shkencave, liria akademike dhe ndërhyrja e politikës. Në intervistë ai flet edhe për aktualitetin politik dhe nevojën për një opozitë të fortë për ta bërë demokracinë funksionale.
Zoti Fischer ne folëm ne intervistë për lentet politike që gjejmë në procesin e shkrimit apo rishkrimit të historisë. Së fundmi Instituti i Historisë i është bashkuar Akademisë së Shkencave. Ngaqë bashkimi u bë pa marrë miratim nga vetë studiuesit e Institutit të Historisë, procesi u interpretua si një proces me lente politike, pra sikur politika po e kontrollon ende historinë. Sigurisht ka shumë mënyra se si mund të funksionojë një institut studimesh historike. Si e shihni ju këtë bashkim të bërë me forcë?
Nuk mund të them se jam dakord me politikën të përfshirë në këto lloj vendimesh. Mundem megjithatë të them se besoj që është jashtëzakonisht e rëndësishme që të hiqet, të largohet politika sa më shumë nga shkrimi i Historisë, përndryshe, nuk arrini një qasje objektive dhe nuk arrini me një produkt objektiv. Por përsëri, ju e dini, unë në SHBA dhe lexoj për ato që ndodhin por nuk kam informacione të brendshme mbi procesin se si ndodhi kjo dhe ndikimin e tij. Ndoshta do të na duhet të presim për pak kohë për të zbuluar ndikimin e plotë. Shpresoj se kjo nuk tregon që ndikimi politik do të jetë më thelbësor sa supozohet në atë që bëjnë studiuesit.
Ju thatë që për të kuptuar Shqipërinë duhet të kuptojmë shqiptarët. Një mënyrë për të kuptuar shqiptarët është të shohësh çfarë po ndodh në Shqipëri. Kemi një parti në pushtet prej 10 vitesh, një opozitë të ndarë e të përçarë, një ish kryeministër e ish president në një situatë nongrate. Si ta kuptojmë Shqipërinë e shqiptarët në këto kushte?
Unë mendoj se është e rëndësishme të pranohet se demokracia është një proces shumë i vështirë dhe kompleks dhe ndonjëherë edhe një proces i pisët. Dua të them, shikoni çfarë po ndodh në Shtetet e Bashkuara, ku kemi pasur mbi 200 vjet demokraci dhe ende kalojmë nëpër periudha vështirësish ekstreme si kjo tani. Pra, nuk është ndoshta aq e pazakontë që në Shqipëri, e cila ka pasur shumë më pak përvojë me këtë lloj sistemi, ka ende disa probleme. Çdo sistem politik përfiton nga opozitat e fuqishme. Me fjalë të tjera, mendoj se është e shëndetshme që Shqipëria të ketë një opozitë të fortë. Në këtë pikë nuk e ka, pjesërisht edhe për shkak të konflikteve të brendshme në Partinë Demokratike. Mendoj se do të ishte në interes të Shqipërisë, nëse një parti e fortë opozitare do të ishte disi më e spikatur. Kjo është mënyra se si funksionon demokracia. Nëse keni vetëm një parti politike dhe përballë saj, një seri partish më të vogla, është partia e madhe politike që merr të gjithë vendimet.
Me çfarë po punoni aktualisht? Çfarë dokumentesh janë në tryezën tuaj?
Kam një sërë projektesh, por prej shumë vitesh kam menduar të punoj për një biografi të Enver Hoxhës, që mendoj se duhet bërë në Shqipëri. Biografia është një mënyrë shumë e rëndësishme që njerëzit të mësojnë për historinë, sidomos për studentët sepse ju jep atyre mendime, ndjenja dhe marrëdhënie. Është pasqyrë e një procesi politik dhe mendoj se ka vërtet nevojë për të këtu. Gjykoj se do të ishte e rëndësishme që të shkruheshin biografi për shumë nga figurat kryesore komuniste. Natyrisht do të duhen shumë vite për ta përfunduar, sepse është një proces kompleks, duke qenë se është një çështje e vështirë këtu.
Ju mendoni që njohja dhe analizimi i figurës së Hoxhës, do të shpjegojë atë që bëri?
Është e mundur. Padyshim që figura psikologjike e njerëzve ka një ndikim mjaft domethënës në mënyrën se si ata ecin në aspektin e jetës personale, në aspektet e situatës politike, por mendoj se është gjithashtu e arsyeshme të konkludohet se ka shumë ndikime mbi Hoxhën dhe politikat e tij.
Gjatë shekujve Shqipëria ka pasur shumë udhëtarë të huaj që kanë kaluar këtej dhe kanë shkruar për Shqipërinë. Shpesh ne e njohim të shkuarën tonë përmes memuareve të tyre. Jam e interesuar të di pse ju u afruat me Shqipërinë? Çfarë e veçoi Shqipërinë nga vendet e tjera të lindjes?
Shkaku ishte doktoratura ime në Universitetit e Kalifornisë dhe studiova me një nga studiuesit më të mëdhenj të Ballkanit në vitet 1970 dhe 1980. Ai quhej Dimitri Gjeorgjevic, një serb që ka shkruar shumë libra për politikën e brendshme serbe. Ishte në të vërtetë ndikimi i tij dhe sugjerimi i tij që të shikoja Shqipërinë dhe kjo ishte më 1971. Në atë moment, natyrisht, kishte shumë pak për të lexuar për shqipen dhe nuk ishte e mundur të vinte këtu.
Nëse nuk ishe pjesë e ndonjë partie komuniste diku në botë?
Por unë nuk isha, kështu që fillova të lexoja çdo gjë që gjeja dhe të bëja kërkime në arkiva të ndryshme të Evropës. Publikimi i librit tim të parë ishte i vështirë në thelb për shkak të faktit se kishte kaq pak burime dytësore. Kishte materiale në arkivat e huaja por pamundësia për të ardhur këtu e bënte të vështirë. Gjithsesi, ishte ndikimi i këtij individi që u bë një mik shumë i ngushtë i imi që më solli në drejtim të historisë së Shqipërisë.
Dhe si e shihni Shqipërinë nga vizita juaj e pare e deri sot?
Për herë të parë kam ardhur këtu në vitin 1989 me një grup nga Anglia. Atëherë kisha një pasaportë kanadeze ndaj arrita të hyja në Shqipëri. Përshtypja ime e parë se po kthehesha në kohë 50 vite, një gjysmë shekulli sa i përket nivelit të zhvillimit dhe të infrastrukturës. Ishte një përvojë që më hapi sytë. Ishte gjithashtu shumë pozitive në shumë mënyra. Takova njerëz të mrekullueshëm. Vendi ishte shumë i bukur edhe pse ishte shumë e vështirë të shkoje nga një qytet në tjetrin sepse nuk kishte rrugë. Por në atë kohë kisha studiuar shumë për Shqipërinë dhe në të vërtetë më ka shtuar vlerësimin për Shqipërinë dhe njerëzit këtu dhe më inkurajoi të bëj më shumë. Tani për sa i përket pyetjes suaj se çfarë ka ndryshuar. Epo, shumë gjëra kanë ndryshuar qartësisht. Kryeqyteti është bërë europian, sepse nuk ka shumë ndryshim me Sofjen apo Bukureshtin. Ndërsa në zonat rurale ndoshta pak më ndryshe në thelb për shkak të faktit se sigurisht që ka ende moszhvillim në shumë fusha. Është e qartë se ka varfëri në shumë zona. Dua të them ka rezultuar që shumë njerëz largohen nga vendi për të kërkuar mundësi diku tjetër.
Së fundmi Aleksei Navalny, lideri i opozitës Ruse u gjet i vdekur në burg. Shumë kundërshtarë opozitarë të regjimit në Shqipëri vdiqën si Sabiha Kasimati dhe u dënuan si Musine Kokalari e shumë emra të tjerë. Me vdekjen e Navalnyt shumë njerëz mendojnë se kjo që ndodh në Rusi është tregues për vende ku procesi e dekomunistizimit nuk u krye.
Oh ishte një gjë e tmerrshme. Është një tragjedi dhe sigurisht nga këndvështrimi im është shumë e qartë se regjimi në Rusi është përgjegjës. Ky është lloji i gjërave që shohim në regjimet totalitare. Rusia ka pasur mundësi të zgjedhë të qëndrojë pak a shumë sovjetike si Bjellorusia ose të kthehet drejt Perëndimit si Polonia dhe ju e dini, përvoja polake në vitet e para pas rënies së komunizmit ekonomikisht ishte jashtëzakonisht e vështirë.
Rusia vendosi të mos e bënte këtë. Dhe si rezultat, unë nuk shoh aq shumë ndryshim midis viteve të fundit të Bashkimit Sovjetik dhe situatës aktuale politike në Rusinë e sotme. Procesi i dekomunistizimit ndoshta luan rol por jo vetëm ai.
Ju kam parë të pranishëm në “Ditët e Kujtesës”. Cila është rëndësia e aktiviteteve të tilla në përballjen me të shkuarën dhe identitetin dhe mentalitetin që na lë ajo?
Oh, absolutisht. I kam ndjekur në vite “Ditët e kujtesës” dhe mendoj se ka shumë nevojë.
Një sondazh i OSBE-së në Shqipëri vite më parë tregoi se 40% e njerëzve kishin njëfarë nostalgjie për periudhën komuniste këtu dhe shumë prej kësaj përqindjeje vjen nga mosnjohja e plotë e së shkuarës. Padyshim që shumë prej atyre që kanë qenë pjesë e sondazhit janë të rinj dhe nuk e kanë përjetuar atë sistem por është e rëndësishme që të rinjtë të kuptojnë historinë e Shqipërisë për të mos e përsëritur ose thjesht ta kuptojnë dhe të ecin përpara.
Ndaj na duhet një libër për Enver Hoxhën?
Absolutisht. Unë mund të jap një kontribut në këtë drejtim, por mos i mbani shpresat për shpejt sepse këto gjëra kërkojnë shumë kohë. Mendoj se e kam bërë të qartë respektin dhe dashurinë time për Shqipërinë dhe shqiptarët dhe sigurisht që do të bëj çmos që të kontribuoj më tej për të kuptuar historinë.
9 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Silleni pas komunizmin vetem nje muaj sa ta provojne keta cerrat se c'domethene te jetosh ne komunizmin shqiptar dhe pastaj flasim prape. Nuk esht se duan komunizmin shqiptaret, por duan nje shtet ligjor dhe normal, ku nepunesi civil nuk te rrjep, ku vellai nuk vret vellane per nje vije uji, ku arsimi vleresohet, ku robi ka frike nga ligji. Pjesa tjeter eshte thjesht nostalgji. Nostalgjia eshte fenomen natyral. Me kedo qe te flasesh, ne cdo vend te botes, ato vitet e shkuara ishin te arta dhe tani bota po prishet. Keshtu ka qene gjithmone e keshtu do te jete.
Nuk e di ky qe biografine e Dulles e ka bere i madhi Blendi Fevziu,per 6 dite.Kur thua se eshte e veshtire me gjet materiale,shkrime etj,Blendi i gjeti neper gazeta,hiç nuk e pati problem.
Na gezove Malo qe na ftove
Ju qe sillni kete Bernard Peshkun jeni ne sherbim te Serbit sepse vete spiuni serb Bernard eshte keshilluar nga agjenti serb Dimiter te shkruajne per Shqiperine. Mos i lejoni keto dora serbe te cukasin historine shqiptare e mire apo e keqe qofte. Kemi historianet tane Xhufi , Qiana e te tjere qe mund ta shkruajne nje mije here me mire. Nuk in dalin njeri te shkruajne por mos i merni ne konsiderate. Pleh y hidhet ne plehra.
Asnjë pyetje thelbesore... Zotëri, unë mendoj se demokracia është ngrehine me kate... Themeli dhe katetet e para jane prona private dhe ekonomia e tregut dhe lirite dhe të drejtat e individit... Ne Shqiperi nuk ka pronë private sepse as toka dhe as ndermarrjet nuk iu kthyen të zoteve, keshtu qe nome klatura e vjetër "komuniste" është ne pushtet... Si mundeni zoteri, te flisni per opozite të fortë kur te dyja partite janë bija te PPSH... Sa për Rusine, toka dhe cdo lloj prone tjetër iu është kthyer pasardhesve te pronareve te para 2917, dhe ky fakt iu jep pushtet njerëzve të jenë të lirë sepse nuk varen nga shteti... Fakti që ne krye të Rusisë është i njejti person per shumë vjet nuk e canon ne thelb demokracine... Ne Shqiperi ka zgjedhje te rregullta dhe rotacion, por demokracia është fasade derisa njerezit s'kane marrë atë që iu takon... Pra, ne Rusi, demokracia eshte ku e ku më e arrire se ne Shqiperi, sepse realisht të lirë të ben prona private që rusët e gezojne dhe shqiptaret jo... Po perpiqem te them te vërtetën sipas bindjes sime dhe jo t'i dal krah Rusisë...
E lexova e rilexova : 1- nje Serb I tha shkruaj e njihi shqiptaret ,2- luftes nacional clirimtare i thote lufte civile gje qe kurre nuk ndodh nqs vendi eshte i pushtuar e luftohet pushtuesi dhe ai qe lidhet me pushtuesin, 3- ka ardhur me pashaporte kanadeze .......? Eshte fatkeqesi kur historine e familjes Ta shkruan gjitoni qe nuk flet as gjuhen tende
Lejoni komentet
Gazetari: Pyetja 1:"Ngaqë bashkimi (Akademi e Shkencave Instituti i Historise) u bë pa marrë miratim nga vetë studiuesit e Institutit të Historisë, procesi u interpretua si një proces me lente politike." Komenti im: "Jo i nderuar gazetar: Largimi i Institutit te Historise dhe i instituteve te tjera nga Kryesia e Akademise se Shkencave te Shqiperise u be me urdher te birir dhe dhenderrit te Serbise, kryeagjentit, kryekriminelit dhe kryehajdutit Sali Berisha per te shkruar historine e kryekriminelit, kryehajdutit dhe kryetradhtarit Ahmet bej Zogolli. Lexo: "Konferenca nderkombetare shteterore", me rastin e 80-vjetorit te Monarkise ne Shqiperi (1 shtator 2008). Lexo botimin zogist "Historia e Shqiptareve gjate shekullit XX" , ne kater vellime, nen kujdesin, hartimin dhe redaktimin e akademikut te sali Berishes, Beqir Meta, ku i thuren hymne Ahmet Zogut dhe hidhet balte mbi patriotet dhe demokratet e medhenj te gjysmes se pare te shekullit XX. Kthimi i Institutit e Historise ne Akademine e Shkencave eshte si kthimi i nje djali plangprishes qe ne te aedhmen te kerkoje dhe te nxjerre ne drite rrenjet historike te sistemit demokratik qe kemi vendosur me mund e me gjak 30 vjet me pare ne Shqiperi.
Prof. gjermano- amerikan Bernd Fischer: "Prej shumë vitesh kam menduar të punoj për një biografi të Enver Hoxhës". Keshilla ime: "Po qe se do ta shkruash biografine e Enver Hoxhes, sic ke shkruar biografine e Ahmet Zogut, te lutem mos e fillo fare, se do te na besh te luftojme per ta kthyer kohen e diktatures komuniste, sic e bere Sali Berishen dhe Beqir Meten qe po perpiqen te na kthejne kohen e diktatures monarkiste. Te gjithe shqitaret qe kane lexuar studimin tuaj "Mbreti Zog dhe perpjkeja per stabilizim ne Shqiperi", kane filluar te mendojne se sa mire do te ishte te kthehej perseri koha e pushtetit diktatorial te kryekriminelit dhe kryhejdutit, tradhtarit te popullit dhe atdheut Ahmet bej Zogolli. Figura historike e diktatorit stalinist Enver Hoxha eshte ne konservimin e laboratorit te shkences se historise dhe do te duhen te kalojne te pakten 3 breza qe te shkruhet me objektivitet sipas metodologjise se historiografise demokratike.