Histori “tradhtarësh”

Shaqiri, Xhaka, Behrami… Një zemërim tifozësh, një deklaratë drejtuesi dhe benzina që i i hidhet një zjarri të kotë. Shembuj nga bota dhe përse duhet të kalojë kohë që ne të “qytetërohemi”. Pa e humbur patriotizmin

Nga Bledar Kuka

Rajmond Kopa është një nga legjendat e kombëtares franceze. i shkëlqyeri mjeshtër i topit i viteve 50-të e 60-të u shpëtua nga futbolli ndërsa po merrte rrugën drejt minierave të qymyrit (kishte nisur të shtynte vagonët aty), ashtu si babai i tij. Mbiemri i saktë ishte Kopacevski, vendi i prejardhjes Polonia nga ku gjyshërit ishin nisur për në Gjermani dhe pikërisht aty, në tokën gjermane, ishin lindur prindërit.

Mbiemri Kopacevski u shkurtua në Kopa në shkollën fillore, ndërsa më pas vijoi ajo karrierë tek Reimsi dhe Reali i Madridit. Në një intervistë të vitit 2005, Kopa i thoshte faqes zyrtare të UEFA-s se “një udhëtim së fundmi në Poloni më bëri të kuptoja sesa francez e ndjeja veten”. Sa sinqeritet! Diçka që mund ta thotë një kampion i madh dhe në një vend të emancipuar si Franca. Diku ku nuk të vrasin me gurë sepse thua diçka që mund të mos i pëlqejë të tjerëve. Në vitet që ai shkëlqeu me Francën, “les bleus” kishin në përbërje edhe Marian Visnjeskin dhe Tade Cisovskin, dy lojtarë të tjerë me origjinë polake. Franca pati shumë yje të tjerë të ardhur nga larg, më i njohuri prej tyre Zinedin Zidan dhe kjo e shtyu gazetarin e ”L’Equipe”-t, Didie Braun, të shkruante artikullin e njohur ”Ekipi francez i futbollit, është historia e një shekulli imigracion”.

Pikërisht Zidan. Prindërit e tij, Smail dhe Malika, ikën nga Algjeria në prag të shpërthimit të luftës për pavarësi më 1953. Vetë Zizu lindi më 1972.

Diçka kjo që ngjan me historinë e Xherdan Shaqirit apo Granit Xhakës sa për të sjellë dy shembuj nga 5 lojtarët me origjinë shqiptare nga Kosova dhe Maqedonia që mbrojnë ngjyrat e ekipit përfaqësues të Zvicrës.

E pra, është më e saktë të themi ekip përfaqësues dhe jo kombëtare për të mos rënë në gabime. Ndoshta do të ishte më mirë të thoshim ”ekipi shtetëror”. Këto dy emra i përdornin gjerësisht në ish-Jugosllavi (reprezentacija-përfaqësuesja dhe drzhavni tim-ekipi shtetëror) ku përzierja etnike ishte e plotë, ndonëse me kufij të dallueshëm qartë. Në ish-Jugosllavi edhe kampioni quhej ”shtetëror” (drzhavni prvak apo drzhavni shampion).

Shqipëria luajti në Zvicër, më 11 shtator, ndeshjen e saj të dytë eleminatore të kampionatit botëror, një ndeshje krejtësisht e veçantë. Kurrë më parë (dhe ndoshta as nuk do të ndodhë më pas), kuqezinjtë nuk kanë pasur përballë një ekip gjysma e të cilit flet dhe, natyrshëm, kupton shqip.

E tillë është kjo Zvicër, kapiteni i së cilës është me prejardhje turke, siç ia thotë emri Gokhan Inler, ndërsa 5 lojtarë të rëndësishëm janë me origjinë shqiptare nga Kosova dhe Maqedonia. Këta janë Xherdan Shaqiri, Granit Xhaka, Valon Behrami, Blerim Xhemaili dhe Admir Mehmedi, 3 prej të cilëve krejt të rinj, ndërsa dy të tjerë në kulmin e moshës për të luajtur futboll. Ashtu si disa ekipe të tjerë përfaqësues të Europës perëndimore, edhe Zvicra është tërësisht kozmopolite. Përveç kapitenit Inler dhe 5 djemve me origjinë shqiptare, në ekip bëjnë pjesë edhe lojtarë të tjerë me prejardhje jo tradicionale zvicerane, sipas tri etnive të vendit: gjermanë, francezë dhe italianë.

Eren Derdijok është me origjinë turke, ndonëse i lindur në Bazel. Josip Drmiç është me origjinë kroate, gjithashtu i lindur në Lahen të Zvicrës. Mario Gavranoviç është po ashtu me origjinë kroate, lindur në Lugano, Zhelson Fernandez është i lindur në Kepin e Gjelbër në Afrikë, Rikardo Rodrigez është i lindur në Zyrih, por ka baba spanjoll dhe nënë nga Kili. Johan Zhuru është i lindur në Abixhan të Bregut të Fildishtë, veçse është pjesë e ekipeve përfaqësues të Zvicrës që nga viti 2005.

Lojtarë që thirren herë pas here në ekip janë edhe Inosent Emeghara (lindur në Lagos të Nigerisë), David Degen (gjysmë holandez) dhe Matias Vitkieviez (lindur në Uruguaj).

Zvicra nuk është e vetme në këtë “zhanër”, pasi edhe Gjermania ka bërë hapa të mëdha përpara, diçka që po e provon Austria, Italia, ndërsa Anglia e Franca kanë qenë më të famshme në këtë drejtim.

Veçse, vetë origjina e Federatës Helvetike nuk ka lidhje me kombësitë e mirëfillta, pasi erdhi nga një marrëveshje mes etnive gjermanike, franceze dhe italiane. Një analist i njohur shqiptar, Enver Robelli, shkruan diçka interesante që përcillet në mediat boshnjake të Kosovës (infor-ks.net) nëpërmjet … Al Xhazirës. Robelli kujton se në mesjetë Vatikani krijoi gardën e vet nëpërmjet mercenarëve zviceranë. Gardistët zviceranë, tepër shtatlartë, u bënë të famshëm, veçse Robelli tregon se ndër ta kishte edhe shqiptarë. Sipas tij, një nga komandandët e gardës ishte shqiptar nga një fis i njohur dhe quhej Konstantin Arianiti, ndërsa një tjetër udhëheqës ishte po nga një familje e madhe e jugut dhe quhej Merkur Bua (nga familja Bue Shpata).

Është tepër interesante të zbulosh disa mbulesa të historisë dhe të shikosh se, p.sh., në Italinë e Veriut ka pasur kaq shumë përzierje popujsh, diçka për të cilën nuk ia vlen të gjesh fajtorë, patriotë apo tradhëtarë, por thjesht kronikanë që ta tregojnë. Nëse emri i Milanos vjen nga latinishtja (Mediolanum), emri i vetë krahinës, Lombardi, vjen nga fisi gjerman që u vendos aty në shekullin e 6-të apo të 7-të.

Në ”San Siro”, tifozët shkojnë me flamujt tringjyrësh duke kënduar himnin e Mamelit, pavarësisht nëse prejardhja e tyre është e pastër latine, gjermanike apo e përzier. Tragjeditë e fundit janë të ”Romeos e Zhulietës” pikërisht sepse i përkisnin fiseve të ndryshme, Kapulet dhe Montag. Në Shqipëri dhe pjesërisht në diasporë (besohet, disi edhe në Kosovë e Maqedoni) pati disa lloj përjetimesh lidhur me praninë e këtyre lojtarëve me origjinë shqiptare në përfaqësuesen helvete.

Disa qindra tifozë në stadium i shoqëruan Shaqirin me shokë me sharje dhe thirrje ofenduese, ndërsa një pjesë e madhe e tifozëve shqiptarë (të të gjithë trojeve) përkrahën më shumë Shqipërinë, por pati momente që përkrahën edhe Zvicrën. Një debat i jashtëzakonshëm u hap në media, sidomos mes Granit Xhakës dhe presidentit të Federatës Shqiptare të Futbollit (FSHF), Armand Duka. Në këtë debat, padyshim hynë shumë analistë sportivë dhe jo sportivë shqiptarë, por deri diku edhe Xherdan Shaqiri.

Granit Xhaka shkruajti i fundit. Priti derisa u hodh shumë bojë në letër, një pjesë për ta sulmuar si tradhëtar dhe një pjesë për ta mbrojtur si njeri normal dhe profesionist. Ai shkroi madje pasi Armand Duka doli me një opinion personal në mediat shqiptare duke iu përgjigjur sulmeve të bëra ndaj tij.

”Marr shkas për t’ju drejtuar te gjithë sportdashësve anembanë trojeve shqiptare me këtë letër të hapur, pasi para dhe pas ndeshjes së fundit, që për fat të keq isha kundërshtar me skuadrën e kombit tim, është hapur një luftë e paprecedentë kundër personit tim dhe bashkëlojtarëve të mi nga disa media të veçuara sportive dhe opinionistë, por më shumë nga vetë z. Armando Duka , që është edhe fajtori për humbjen e shumë talenteve kuq e zi”.

Një akuzë e rëndë e Granitit. A është e bazuar në fakte? Lexoni se çfarë vjen më pas:

”Mungesa e kontaktit dhe e kërkesës e më pas refuzimi i vazhdueshëm nga FSHF (pavarësisht përpjekjeve të panumërta të miat dhe familjes sime për të veshur fanelën kuq e zi), më shtynë drejt skuadrës kombëtare të Zvicrës, kërkesat e secilës si për ironi nuk rreshtnin”. Ky është versioni i Xhakës. i cili edhe shton: ”Mbarë populli shqiptar duhet të dijë se unë Granit Xhaka … jam biri i një të burgosuri politik i cili vuajti nëpër burgjet e Serbisë vetëm e vetëm të bëhet “Shqipëria Etnike” dhe s’ju tremb as burgut e as luftës , kur ishte fjala për Shqipërinë”.

Në FSHF thonë se përpjekjet janë bërë. Shefi i zyrës së ekipeve kombëtare, Redi Jupi, pohon se është punuar dy muaj me Xherdan Shaqirin dhe dy muaj me Xhakën, por lojtarët nuk kanë pasur dëshirë që të luajnë për Shqipërinë. Po ashtu, janë përmendur edhe pengesa dokumentacioni. ”Unë di t’ju them se me Xhakën dhe familjen e tij kam punuar personalisht më shumë se 2 muaj për ta sjellë në ekipet tona kombëtare, shprehet Jupi, Kam folur me babanë e tij jo vetëm për Granitin, por edhe për Taulantin dhe ata nuk donin që të vinin të luanin për Shqipërinë”.

Më pas Jupi sjell edhe një shfajësim për dy kosovarët duke thënë se ”nuk kishin mundësi ligjore, e kam fjalën nuk kishin as pasaporta kosovare dhe as shqiptare, ndërkohë që kishin luajtur për ekipet zinxhir të Zvicrës”. Për të mbrojtur versionin e tij, Jupi shton edhe se ka qenë dëshira e lojtarëve që të luanin për Zvicrën pasi nuk është se kanë pasur ndonjë përfitim financiar nga kjo. Dihet se në ekipet përfaqësuese nuk paguhesh, kjo gjë ndodh në klube. Gjithsesi, opinioni publik pret që nga FSHF të bëhet diçka më shumë në këtë debat të nxehtë. Do të ishte krejt normale që të jepej për botim dokumentacioni zyrtar që tregon punën që është bërë me Shaqirin dhe Xhakën (meqë po flitet më shumë për këta). Një faks, një letër, një e-mail zyrtar flasin më shumë se fjalët.

Drejtuesi i FSHF-së, ish-lojtar i ekipit kombëtar, jep shembullin e Bosnjë-Hercegovinës për të bërë një kontrast me zgjedhjen e shqiptarëve të Zvicrës. E vërteta është që një pjesë e mirë e ekipit përfaqësues të Bosnjë-Hercegovinës përbëhet nga lojtarë që janë krijuar jashtë vendit të tyre të origjinës.

Pjaniç u bë lojtar në Luksemburg, Zvijezdan Misimoviç është lindur në Mynih të Gjermanisë, Sejad Salihoviç u bë lojtar në Berlin ku shkoi 12 vjeç ndërsa Vedat Ibisheviç u largua nga Bosnjë-Hercegovina pak më i madh dhe u bë lojtar edhe ky në Gjermani.

Krahasimet dihet që nuk janë kurrë plotësisht të goditura. Boshnjakët kanë pranuar të luajnë për vendin e tyre që quhet Bosnjë-Hercegovinë, ndërsa shqiptarët e Kosovës kanë shumë gjasa (kanë premtuar) se do të luajnë për përfaqësuesen e Kosovës kur ky shtet të jetë pjesë e FIFA-s dhe UEFA-s. Pra, ka një ndryshim në krahasimin e mësipërm.

Po ashtu, nuk mund të jetë tërësisht i goditur krahasimi me gjermanët dhe austriakët. Pra, që kemi një komb gjermanik të ndarë në dy shtete (Gjermani dhe Austri) dhe sot as mund të diskutohet që austriakët duhet të luajnë për Gjermaninë dhe jo për Austrinë. Në këtë rast, krahasimi nuk qëndron për arsye historike: Kosova dhe Shqipëria nuk kanë traditën qindra vjeçare shtetërore (pra edhe dasinë) e Gjermanisë dhe Austrisë.

Duke u kthyer tek Robelli, analisti vëren se këta lojtarët me origjinë shqiptare që luajnë tek Zvicra kanë emra më shqiptarë (Valon, Gjerdan, Granit, Blerim) sesa një pjesë e atyre që luajnë për kombëtaren kuqezi (Gilman, Klodian, Kristi, Odise, Ansi, Ervin, Edgar, Emiliano, Elis). Një vëzhgim vërtet interesant.

Ka shumë studime lidhur me emigracionin legal dhe ilegal dhe është tepër i bukur titulli i njërit prej tyre që merret me emigracionin e çekëve dhe sllovakëve për në SHBA. ”Një urë mes kombeve” është ky titull dhe që i referohet atij që e quan ”Emigracioni Bohem” në shekujt 19 dhe 20.

Kjo ”urë mes kombeve” ka ekzistuar për shumë shekuj dhe është bërë më e prekshme me krijimin e shoqërive të reja njerëzore në SHBA, Kanada, Australi, Zelandë e Re apo me emigrimet e mëdha drejt Europës Perëndimore që nga vitet 50-të të shekullit të 20-të.

Ndoshta do të vijë një ditë që në Shqipëri të gjykojnë pak më ftohtë: Dashurojmë, ngremë në qiell, e kemi flamur dhe simbol një si Lorik Cana që me vullnetin e tij të lirë zgjodhi përfaqësuesen e kombit të vet. Respektojmë, nuk kemi asnjë ndjejë të theksuar pozitive, por as negative ndaj atyre që (si Xherdani apo Graniti) bënë një zgjedhje tjetër, edhe kjo tërësisht e lirë. Do të duhet të rrjedhë ca kohë që të jemi kaq tolerantë.

Fabregas: Liga spanjolle, më e vështirë se ajo angleze

12:10 Sport

Almeida: Te Parma na bënin shiringa të çuditshme. Hedh dyshime për titullin e Romës

11:26 Sport

“I harruari” Kaka shënon 3 gola

10:40 Sport

Goditja e famshme me kokë e Zidane ndaj Materacit kthehet në statujë (FOTO)

17:48 Sport

Iniesta siguron “votën evropiane” për “Topin e Artë”

12:55 Sport

Millonarios mund të kthejë titujt e narko-trafikantëve

12:13 Sport

Hierro: Reali e ka në gen fitoren

10:59 Sport

Murinjo ëndërron të kopjojë Ferguson

10:25 Sport

Mesi, lojtari i dytë më i paguar në botë

13:08 Sport

Mbrojtësi ‘më i mirë’ në botë është një doktor në Brazil (VIDEO)

11:55 Sport