"Partizani i Panjohur”, mjeshtri Fite Nasi dhe “Guri në pellg” i Dritëroit…

Nga Kristo Mërtiri
Rreth Monumentit të Partizanit të Panjohur në Tiranë, mëngjesi i 17 Nëntorit dukej i paqëm, i heshtur e plot meditime nën vesën e një nate jo të zakonshme. Natë që u përkund nga duart e politikës zhurmëmadhe sidomos në djepin e medias vizive. Rivarrosja e eshtrave të mbretit të vetëshpallur e të vetëarratisur me arkat e floririt të popullit mbi supe, pushtoi mjaft ekrane e gazeta. Pritja e përgatitjet zyrtare mondane gjatë datës së pashuar historike të Luftës së Dytë Botërore, nuk ishte thjesht e vetëm provokacion politik përballë kockave të njeriut që mbathi opingat dhe i ktheu shpinën Shqipërisë në orët më të zeza të saj. Sepse beteja elektorale partiake tashmë rri ndezur përditë…Por qetësia vrastare e pushtetit lokal e qendror rrotull atij Monumenti e sheshi –simbol, të paktën atë mëngjes nuk mund të përligjej aspak.
Ashtu i trishtuar, ndjeva si përditë hapat dhe zërat ndjellës të sekserëve të shtëpive; shoferët e taksive që prisnin duarkryq “bukën” e zakonshme; trafikantë valute të vegjël dhe mbi të gjithë, ata fakirë që rrinë syhapur për të shitur sa më shpejt krahun e tyre të punës në “Sheshi Omonia Nr.1 i Tiranës” ! Dhe ku ? Në kryeqytetin e parë në Europë që u clirua vetëm nga djemtë dhe vajzat e nënave shqiptare që panë vdekjen me sy e falën gjithcka për Lirinë. Vecse Partizani Fitimtar i derdhur në bronx flet e do të flasë shumë. Pa fjalime tribunash e pa ceremoni pendëfryra zyrtare.
Si befas, rreth orës 10 po gjallërohej natyrshëm cdo pëllëmbë trotuari e sheshi. Grupe-grupe vërshuan si përrenj jo të rrëmbyer njerëz të moshave të ndryshme. Shumë pak pashë me dekoratat në gjokse(kaq shpejt po na ikin flokëbardhët tanë?),por të gjithë të falnin dashuri, nderim e krenari. Hiquni kapelen luftëtarëve të mbetur gjallë, idealistëve të pandreqshëm e të kulluar. Ndoshta këtu, ata dëgjojnë më afër e më mirë këngët dhe krismat e pushkës partizane, zërin a rënkimet e shokëve të plagosur mbi një gur a mbi një plis, vetë thirrjet e betejës finale…Ndërsa sipër në Pallatin e Brigadave cirren daullet e fanfarat e pushtetit,”Partizanit Meke” i drithërohet bari dhe guri mbi varr ! Rrugët u qëruan nga policia për zyrtarët e lartë të shtetit, për legalistë e simpatizantë të thekur monarkistë. Po këtu vallë ?
Mbi supet dhe grushtin e Partizanit të panjohur, vesa po tretet e përthahet. Por lumi me automjete nuk e ndali aspak vrapin e tij. As sheshi nuk u zbraz nga hallexhinjtë që presin kafshatën e mjerimit. As matrapikët e ngulur buzë trotuareve në agun e 17 Nëntorit nuk lëvizën, në pritje të afendikonjve pasanikë që i thërrasin nga dritaret e veturave luksoze. As ndonjë tribunë ambulante e Bashkisë nuk u duk te Monumenti. As ajo orkestra frymore që merr “frymë” edhe nga xhepat e këtyre taksapaguesve të urtë gjer në dhimbje. As ndonjë skuadër pushkatarësh me uniformë ceremoniale dhe as “të shtëna topi” protokollare etj. Thjesht e pa bujë. Disa më duken se mërmërijnë a kuvendojnë me veten. Shumica e tyre rreth 70 vite më parë e bënë mish e gjak thirrjen mbarëpopullore VF-LP ! Ato 19 ditënetët tym e flakë, Tiranës i hoqën nga gryka lakun nazist. Populli i kësaj treve të dashur luftoi përkrah djemve dhe vajzave nga Jugu e Veriu. Në lule të rinisë, dhjetra mbetën yje të pashuar në qiellin e Lirisë. Sikur vetëm për trimat e Brigadës së Parë Sulmuese të shkruash, do duhen faqe të tëra e pa mbarim. Konkretisht, mbi 370 luftëtarët e saj dëshmorë “të bukur si pylli me lisa”,kaluan provat e zjarrit në Vithkuq, Xhyrë, Mallakastër, Mesaplik, Mokër e Martanesh, Orenjë e Tomoricë, Gorë e Qukës-Bërzeshtë, Vërcë-Sulovë e Shpat, Ura e Moglicës, Qafat e Gjarprit e të Dardhës, Guri i Prerë e Shëmbërdhenj. Nazistët gjermanë pësuan disfata të pariparueshme në Çevenec, Peshkopi, Mat, Krujë etj. Mbi 200 beteja të kësaj njësie lavdimbuluar nuk janë pak dhe as një statistikë memece ! Nuk mund të harrohet ai partizani borizan i famshëm me fyt të shpuar nga plumbi në Tendën e Qypit, kur bashkë me tingujt kushtrimtarë të bories pikonin edhe pikat e ngrohta të gjakut ! Më thoni, në cilin vend të botës mund të gjesh një episod të tillë ? Sot e kësaj dite Qafa e Gjarprit apo Guri i Prerë ligjërojnë ende për rënien heroike të Karadakut(Xheladin Beqiri) e për Naum Panxhin. Në Qarrishtë të Librazhdit kam parë dheun e skuqur nga gjaku i 20 vjecares gjirokastrite Inajete Dumi. Po kështu nga Symiza e Fratarit të Mallakastrës, do të flasë gjatë trimëria e 21 vjecarit dibran nga Lura, komandantit të batalionit, Gjok Doci etj. Por kurorë e vecantë do të mbetet Nëntori i kryeqytetit. Atentatori i rrallë Myslim Shyri, nuk e pa dot Tiranën të cliruar. I kish mbyllur sytë 4 muaj më parë në Fushë-Alie…
Teksa Nezaqet Imami flet shtruar e me zë baritoni, Dhori Prifti i thotë pranë veshit se nga jam unë. Ashtu çehregëzuar shpërthen bashkë me vargun e shumënjohur “Një zë po del nga Gryk’ e Mezhgoranit…”. Se Nezaqeti paska punuar ca vjet edhe në Ansamblin e Ushtrisë. Është krenar që ka kënduar sup më sup me Mentor Xhemalin e madh. Te secilli trazohet prushi i kujtimeve partizane. Qëndrimet e liga partiake e elektorale përballë 28 mijë dëshmorëve që nuk e fituan Lirinë me 2 gishtat lart, do mbeten nga njollat më të turpshme.
Shpesh mendoj se paska patur të drejtë Skënder Luarasi, ish luftëtari internacionalist që “vetëm vdekja ia mbylli gojën”, kur thoshte pa e lëvizur qerpikun: Bota nga balta bën heronj, ndërsa ne heronjtë i bëjmë baltë ! Kolonjari i mencur e trimi i çartur, pranonte të matej vetëm me hijet e rënda të Postenanit e të Melesinit maja-maja…Gjakun e bashkëfshatarit tim Llukan Ceka, e keni atje, në Kodrat e Saukut. Djalin dhe vëllain e vetëm të 5 motrave, xha Sokrati e nisi dhëndërr të Lirisë ! Bashkë me djemtë e tjerë peshtanakë. Stefan Gjoka i mirë provoi edhe qelitë e internimit në Kampin famëkeq të Prishtinës. Ishte koha kur mbi pushtuesin do të shtinin edhe në dritë të vetëtimës…E shikoni atë burrin 83 vjecar, që regjistron me kamera veprimtaritë e veteranëve? Është gjirokastriti i papërtuar e duarflori, Vasil Rrapi. Mbeti arkiv i gjallë i 60 viteve të fundit. Në Ushtri e kudo. Me emër të mirë gjer në diasporë, në SHBA, ku ka një nga sytë e tij të ballit,vajzën e shtrenjtë. Përqafohemi me mall e me zemër pranë Partizanit të Panjohur që po duket se i ndrin nuri. Te ky Monument, piedestalin e të cilit(të parin, jo këtë të sotmin e veshur me pllaka) e gdhendi me cekic e daltë, me dashuri e pasion, mjeshtri kokëulur Fite Nasi përmetari. Deri vonë gurët e skalitur mbanin në dekada emrin e tij. Ky fakt nuk u tha kurrë publikisht e na asnjë medie. “Xhako Fitja” prehet në paqe me veten dhe të tjerët, duke dëgjuar shushurimat e dallgëve të Vjosës në hyrje të Tepelenës, në këmbët e qytetit të shenjtë që e ngriti nga themelet bashkë me mjeshtra të tjerë malëshovitë. Bisedoni po deshët me shpatullgjerin e zemërgjerin Sotir Todhe, pensionist i ardhur tani vonë në Tiranë. Heronj të vërtetë të Punës vetmohuese, modestë e të pafjalë, dinjitozë dhe ustallarë të zotë si ata e jo të tjerë. Nuk kërkuan kurrë e as ua dha njeri dekoratën e merituar herët. Mirënjohja e brezave tepelenas, ndoshta një ditë do të shpaloset qoftë edhe me një pllakë përkujtimore a lapidar. Edhe njerëzit e Luftës Ndërtimtare meritojnë shumë…

Lëvizja Çame: Tek Stadiumi Dinamo nuk ka shesh, kjo është tallje tjetër e Idrizit

Integrimi, si gur prove për... LSI-në

21:42 Blog

Shqipëri të qofsha falë, të kam nënë e më ke djalë

21:14 Blog

Kultura e mospagimit, si kulturë vetëvrasëse për shtetin

22:36 Blog

Lajme të mira për Republikën!

22:34 Blog

Shtet plot debitorë dhe debila shtetërorë

20:51 Blog

Demokracia pirate ‘Made in Albania’

18:37 Blog

Një betejë e drejtë, një taktikë e gabuar

18:34 Blog

Një përpjekje tjetër për të poshtëruar shqiptarët

12:43 Blog

Historia tek semafori

23:07 Blog

Fati i Haradinajt e fati i Kosovës

21:27 Blog