Ligjet janë rregullat formale që shoqëria i bën për vete. Ata janë bërë për arsye të ndryshme, për të zgjidhur argumentet, për të mbajtur një rend shoqëror paqësor, dhe për të promovuar drejtësinë (drejtësi) për çdo qytetar.

Disa ligje janë bërë nga qeveritë. Të tjerët janë të vendosur poshtë nga zakoni apo feja. Në një demokraci, fuqia për të bërë ligje mbahet nga një degë e qeverisë e quajtur legjislativi. Në dhomë legjislative, politikanët (e zgjedhur zakonisht për të përfaqësuar pikëpamjet e votuesve) të prezantuar ligje të reja dhe të debatojnë mbi të. Në përmjet e diskutimeve dhe kompromisit, ata përpiqen për të fituar mbështetje për një ligj dhe të organizojë një votim në të. Shumica e anëtarëve duhet të miratojë një ligj para se të mund të vihet në fuqi.

Politikanët në vende të ndryshme kanë kompetenca të ndryshme ligjvënëse. Në disa raste, kreu i shtetit mund të refuzojnë dhe të pranojnë një ligj nëdersa në Kosovë këtë të drejt e ka vëtëm parlamenti . Ndonjëherë, liderët, politik mund të vënë përpara një ligj që do të dobësojë të drejtat ose liritë që janë premtuar për të gjithë qytetarët. Ligje të tilla mund të kundërshtohen nga qytetarët në gjykatë. Ligji penal përcakton përgjegjësinë e një personi ndaj shoqërisë në tërësi. Thyerja e një ligji penal është vepër penale kundër të mirës publike, kështu që shteti ndjek kriminelët në emër të publikut. E Drejta Civile merret me përgjegjësinë e një personi ndaj një personi tjetër. Ligjet civile mbulojnë marrëveshjet midis njerëzve, të tilla si pronësia e pronës, kontratat, apo martesë. Shumica e njerëzve i binden ligjit, sepse ata besojnë se kjo rezulton në një shoqëri paqësore.

Ligji zbatohet nga policia. Rreziku për t’u kapur nga policia dhe ndëshkohet i kujton shumë njerëz të binden ligjit,E në Kosovë a u binden ligjeve. Por disa aktivistë politik me qëllim të thyejnë ligjet ata nuk pajtohen me-një akt të quajtur “mosbindje civile.” Sepse ligji, duke e bërë është pjesë e politikës kombëtare, shumica e vendeve kanë ligje shumë të ndryshme. Por ka edhe shumë ngjashmëri. Vendet anglisht-folëse rreth ideve të aksioneve botërore të përcaktuara në ligjin e përbashkët të Britanisë.

Vendet-folëse franceze ndajnë pjesët e kodeve ligjore të përcaktuara poshtë në Francë nga Napoleoni. Ka edhe marrëveshjet ndërkombëtare që shumë vende të trajtojnë si ligje, siç janë ato që kanë të bëjnë me të drejtat e njeriut. Është e zakonshme për të parë “tregun e lirë” dhe “rregullimin e qeverisë” si të kundërtave. Kjo mënyrë e inkuadrimit, politikën dhe çështjet ligjore u sugjeron se rregullimi në mënyrë të pashmangshme na privon nga liria.

Por një tjetër fjalë për “rregullimin” është “shteti i së drejtës.” Opozita e tregjeve dhe rregullimin e bën të lehtë të harrojmë se tregjet janë të përcaktuara nga një kuadër ligjor që përcakton standardet minimale për marrëdhëniet shoqërore dhe ekonomike. Ne mund të vlerësojmë më mirë kuadrin ligjor të tregjeve duke kujtuar se rregullorja ishte e nevojshme për heqjen e marrëdhënieve feudale, që të ndalojnë marrëdhëniet që sjellin robëri, skllavëri, dhe pabarazisë racore, dhe për të përhapur qasje në pronë nga rishpërndarja e të drejtave pronësore nga zotërve të qiramarrësit dhe mbajtësit rob të skllevër.

Thirrjet Libertarian për gullimin dështojnë të njohin shkallën në të cilën rregullore ku është e nevojshme historikisht për të krijuar një shoqëri të personave të lira dhe të barabarta me pronësinë e pronës të shpërndarë gjerësisht. Rregullorët janë të nevojshme për të përcaktuar të drejtat pronësore dhe për të mbrojtur individët nga mashtrimi dhe praktikat të padrejta ose mashtruese në transaksionet e tregut. Idealet liberale në të vërtetë mbështesin një marrëveshje e madhe e legjislacionit gjoja liberale. Më tej, amerikanët kërkojnë rregulla që shkojnë përtej atyre të përkrahur prej liberalëve, siç dëshmohet nga ligjet për mbrojtjen e konsumatorëve dhe statutet e panumërta, rregullatoreve në fuqi në secilin shtet, si dhe në ligjin federal. Edhe pse amerikanët kanë tendencë për të folur si “i vogël-qeveritare” liberalëve, ne ligje si liberalët.

Rregulloret standardet minimale nuk na privojnë nga liria; më tepër, ligji promovon edhe lirinë dhe demokracinë nga nxjerrja jashtë ligjit të marrëdhënieve sociale dhe ekonomike të cilat janë “subprime”, sepse ata bien nën standardet minimale të pranueshme për marrëdhënie të njeriut në një shoqëri të lirë dhe demokratike. Është koha që ne për të njohur rregullat më shumë duhet të dhën se sa për të marrë. Nëse e bëjmë këtë, ne mund të debatojnë se çfarë duhet të jenë ato ligje, në vend se duke u fokusuar në një debat të rreme në lidhje nëse ata duhet të ekzistojnë të gjitha.

6 komente në “Kush bën ligjin në një shoqëri demokratike”

Leonard Dingo says:

9 Gusht, 2014 19:06 te 7:06 pm

Mafia e lidhur me kreret e shtetit e ben ligjin.

Përgjigjjuni
Aty says:

9 Gusht, 2014 20:38 te 8:38 pm

Mire o mik mire e ke perzgjedhur si material, sepse gjithmone ka e do te kete njerez qe nuk e dine se rakia behet nga rrushi, por te pakten ti kishe vene pak dore per ta redaktuar si duhet, sepse google translate te shkurton kohen, por nuk eshte as si dora, as si mendja e njeriut. Mgjt, ne respekt te impenjimit tend, po them se u lodhem duke bere ligjeqe i shkelim vete te paret, sidomos politikanet. Tung

Përgjigjjuni
feniks says:

10 Gusht, 2014 20:33 te 8:33 pm

Bravo Ali!
Akoma ka ne Kosove aq BUDALLENJ,qe te mos kuptojne se kete material ti e ke marre nga google translate??
Jo vetem kaq,por je treguar komplet injorant sa nuk ke mundur ta paraqesesh SHQIP!!!
A nuk e ke marre vesh se ato qe ke shkruar nuk i lidh aspak me realitetin,por flet ne HAVA???
Ne se ka edhe shume te tjere si ty ne Kosove,PASKENI MARRE FUND!!!

Përgjigjjuni
Gjaton Toroveci says:

11 Gusht, 2014 12:35 te 12:35 pm

Ne kaq pa vend autori (shpresoj pa dashje- ka ngateruar nje sere konceptesh mbi filozofine e politiken e se Drejtes. Ne pergjithesi eshte e pelqyer nisma per trajtimin e temave te tilla qe kerkojne “kellqe”, por si kudo edhe ne kete fushe e rendesishme eshte te guxosh. Mendoj se nuk duhen trajtuar se menyre skematike dukurite legjislative qe kane pasur ndikim te jashtezakonshem ne revolucionarizimin e shume shoqerive europiane qe rane nen ndikimin e Kodeve Napoleoniane. Po keshtu eshte i njohur ndikimi i se drejtes zakonore apo dhe kanonike ne shume legjislacione laike, por nuk mund te pranohet argumenti se ligji del nga nje zakon apo urdher fetar. E rendesishe (per mendimin tim) per Shqiperine e Kosoven lidhur me legjislacionin eshte respektojme traditen. Ne kete tradite te vyer ben pjese dhe legjislacioni i kohes se Mbreterise. Kodi Civil i asaj kohe i perpunuar nga juriste te medhenj si Benussi, Orollogaj, Kotta e Delvina apo dhe ndonje tjeter, mbeshtetur ne ligjet civile europiane, qendron si xhevahiri kryesor ne gjerdanin e tradites juridike moderne e shtetformuese te kombit shqiptar. Greqia qe sot eshte anetare e KE nje kod me fryme te tille e vuri ne zbatim 16 vjet pas nesh.Sivjet ai Kod mbushi 85 vjet. Askush nuk e perkujtoi qofte dhe me disa rradhe Fatkeqesisht ne sot kemi nje Kod Civil me permbajtje qe ne Kosove i thone tollovi. Po permend vetem nje institucion qe u vendos ne K.Civil te vitit 1994 ate qe quhet “familja bujqesore” e marre nga e drejta zakonore sllave e quajtur Zadruga.Vendosja e tij vetem ngatrresa ka qitur, pervese eshte me shume i vdekur se i gjalle. Tani te vijme te nje tradite juridike edhe me e vjeter: E Drejta zakonore shqiptare,e cila nga e gjithe Bota njihet si monument juridik origjinal shqiptar. Ne vend te ligjit nuk mund te vihet nje zakon, por ky i fundit i perpunuar nga mendje te holla, mund te perbeje mbeshtetjen kryesore ne vendosjen e ligjeve moderne. Mirepo per kete duhen shkencetare te mirefillte e njohes te thelle te historise te ligjit. Te huajt ne marredheniet tregtare me shqiptaret nuk nenshkruanin kontrata, por atyre u mjaftonte fjala e dhene. A s’do ishte mire qe regullat mbi mbajtjen e fjales te dhene te zbatoheshin edhe sot te perpunuara ne marredheniet juridiko civile ne menyre qe keto jo vetem te ishin me te sigurta, por dhe lidhur me te huajt te krijonim ate kapital te çmuar moral qe e kane pasur me bollek te paret tane. Me falni se u zgjata, por meqe tema e artikullit ishte e tille e quajta te nevojshme. Pergezime autorit.

Përgjigjjuni
1. realisti says:
  
  11 Gusht, 2014 16:05 te 4:05 pm
  
  Me pelqeu me shume komenti juaj se artikulli. I jap te drejte komentuesve te me siperm per paqartesite qe me siguri rrjedhin nga perkthimi i dobet. Persa i perket temes mendoj qe eshte pikepyetje e vazhdueshme. Demokracia eshte proces dhe si i tille objekt i vazhdueshem ndyshimi dhe diskutimi.
  
  Përgjigjjuni
besniku says:

13 Gusht, 2014 12:11 te 12:11 pm

Ju te gjith qe keni ber komenet bash nuk qenkeni fare en token e zotit ,ju edini se qdo matrial mirret nga nj burrim,po ne kosov edhe q eka te till sikur aliu do et thot ju nga shqiperia ju keni dhan shkollime univerzitar,por hertica nuk eshti shkollimit shqiopeta por holandez
besniku

Përgjigjjuni